BANSHUN

(1949, Yasujirô Ozu)

Bij gebrek aan een online versie van Yama No Oto, heb ik besloten een andere Japanse film te bekijken uit dezelfde tijdsperiode: Banshun. Ook deze film wordt gekenmerkt als onderdeel van films over het dagelijkse leven in Japan – de zogenaamde ‘shomin geki’. Een specialiteit van zowel Mikio Naruse als Yasujirô Ozu, dus er zouden zeker overeenkomsten tussen de films vindbaar moeten zijn.

Doordat ik op voorhand nauwelijks informatie had over de film, raakte ik moeilijk bij het verhaal betrokken. Met lange shots en weinig abnormale gebeurtenissen neemt Ozu alle tijd om de kijker te situeren in het Japanse familieleven en de daar bijbehorende cultuur. Als langzaam duidelijk wordt hoe de vork in de steel zit (vader is weduwnaar, dochter heeft nog steeds geen man gevonden), komen de Japanse normen en waarden over onder andere huwelijk steeds duidelijker aan de oppervlakte.

Banshun blijft boeien, dankzij de minutieuze traagheid waarmee Ozu de onderhuidse ergernissen en gevoelens tussen vader en dochter uiteenzet. Door Ozu’s statische cameragebruik en ‘gehurkt’ perspectief  kan de kijker niet anders dan samen met Ozu observeren wat er gebeurt. Achter de voortdurende glimlach van de dochter en het eindeloze gebrom van de vader gaan een scala aan emoties voorbij, die ze beiden niet of nauwelijks direct tegen elkaar uiten. De façade van de twee brokkelt toch langzaam af en het wordt duidelijk dat vader graag wil dat zijn dochter een goede man trouwt, terwijl dochter bang lijkt voor nieuwe ontwikkelingen en niets liever doet dan haar vader verzorgen.

Deze voor Japanse begrippen onconventionele inslag van de dochter zorgt voor tegenstrijdige belangen tussen haar en haar vader, en biedt een invalshoek om de Japanse tradities onder de loep te nemen. Als de dochter uiteindelijk (dankzij een list van haar vader) toch een man trouwt en uit huis gaat, blijkt dat Ozu zich toch niet zo druk lijkt te maken om de heersende verhoudingen in Japan. Dit hoeft natuurlijk ook niet zijn bedoeling te zijn geweest, maar voor mij leek het een gemiste kans om een statement te maken tegen het keurslijf waarin de dochter gevangen zat. Het feit dat de uiteindelijke bruidegom voor de kijker onbekend blijft, wijst er ook op dat Ozu dit van ondergeschikt belang vindt. Hij wil slechts de situatie waarin de dochter zich bevindt registreren.

De muziek was dikwijls stuitend en veel te schel, en ook de dialogen voelden zo nu en dan te kunstmatig aan – toch was dit een aangename kennismaking met Japanse cinema, ondanks dat het geen deel uitmaakte van de reguliere Cinema Zuid programmering.