SUSUZ YAZ

(1964, Metin Erksan & David E. Durston)

Deze film wordt vooral herinnerd als de eerste Turkse film die een internationale prijs wist te winnen, namelijk de Gouden Beer in Berlijn. Dit zou mijns inziens dan moeten komen door de, bij vlagen, controversiële en baanbrekende beelden (althans op zijn minst voor Turkse begrippen). Voor de rest stelt Susuz Yaz weinig voor.

Water is op het Turkse platteland de eerste levensbehoefte van zo ongeveer iedereen die in beeld komt. Dit wordt de kijker ook blijvend duidelijk gemaakt door de personages die continu uitspreken dat ze zonder water niet zullen overleven. Osman is de boeman van het verhaal en pikt al het water van het dorp in om zijn eigen stuk land te irrigeren. Het dorp verzet zich tegen de kwalijke daden van Osman, met de nodige vreemde momenten tot gevolg.

Zo wordt Osman aangevallen door enkele dorpelingen, die allen met een stuk hout Osman tegen de grond trachten te werken, terwijl Osman zelf een bijl hanteert. Alle mannen blijven echter voortdurend in het luchtledige meppen, waardoor de scène tegen het belachelijke en hilarische aanzit. Een soortgelijk moment vindt plaats wanneer Bahar in bijzijn van Osman wordt gebeten door een slang. Osman stort zich vol overgave op de jonge vrouw en zuigt op de wond alsof ’t het laatste is wat hij doet. Ook hier is het moeilijk om de situatie serieus te nemen en om mee te voelen met de personages. Dit heeft vooral te maken met het matige acteerwerk, de gemonteerde geluiden en het expliciet uitleggen van de personages aan de kijker.

Dit laatste punt is vooral storend en neigt naar minachting van de kijker. Iedere actie die het verhaal voortstuwt, wordt voorzien van commentaar door een of ander personage. Motieven en gevoelens worden panklaar uitgelegd – soms zelfs op een dusdanige manier dat het uitgesproken motief of gevoel niet eens in het heersende gesprek past. Er blijft weinig ruimte over voor eigen interpretatie, en dat is jammer. Tel daar het theatrale acteerwerk bij op (Osman die zich een ongeluk lacht wanneer hij Hassan en Bahar in bed betrapt), en er blijft weinig te genieten over.

Wat de film wel het kijken waard maakt, zijn de beelden van het Turkse landschap, het inmiddels voor de cursus Wereldcinema bekende thema water om te overleven en het overdreven acteerwerk van het personage Osman. Want al zuigend aan de uier van een koe een vrouw proberen te versieren, zonder een gevoel van schaamte – dat is maar weinigen gegeven.